5 lipca 1944 roku kapitan Francis „Gabby” Gabreski odniósł swoje 28. zwycięstwo powietrzne nad Luftwaffe, stając się najskuteczniejszym amerykańskim pilotem myśliwskim walczącym nad Europą podczas II wojny światowej. Syn polskich emigrantów zapisał się w historii lotnictwa nie tylko dzięki imponującej liczbie zestrzeleń, ale również jako jeden z nielicznych pilotów, którzy zdobyli tytuł asa myśliwskiego w dwóch różnych wojnach.
Francis Stanisław Gabryszewski urodził się 28 stycznia 1919 roku w Oil City w Pensylwanii. Jego ojciec Stanisław wyemigrował do Stanów Zjednoczonych z Polski w 1909 roku. Choć w Ameryce nazwisko rodziny z czasem uproszczono do formy Gabreski, przyszły pilot przez całe życie podkreślał swoje polskie pochodzenie i biegle posługiwał się językiem polskim.
Do lotnictwa wojskowego wstąpił jeszcze przed przystąpieniem Stanów Zjednoczonych do II wojny światowej. Po ukończeniu szkolenia pilotów został skierowany na Hawaje, gdzie służył w chwili japońskiego ataku na Pearl Harbor 7 grudnia 1941 roku. Chociaż próbował wystartować do przechwycenia japońskich samolotów, nie zdążył już wziąć udziału w walce.
Gabreski od początku wojny interesował się osiągnięciami polskich pilotów walczących w Royal Air Force. Wiedząc o ich ogromnym doświadczeniu zdobytym podczas Bitwy o Anglię, zaproponował przełożonym skierowanie do polskich dywizjonów jako oficer łącznikowy. Prośba została zaakceptowana i na początku 1943 roku rozpoczął loty bojowe z polskim Dywizjonem 315 „Dęblińskim”, latając na myśliwcach Supermarine Spitfire Mk IX. Pobyt w polskiej jednostce okazał się dla niego niezwykle cenny. Wielokrotnie podkreślał później, że to właśnie od polskich pilotów nauczył się taktyki walki powietrznej, która pozwoliła mu osiągnąć późniejsze sukcesy. Za służbę w polskim dywizjonie został odznaczony polskim Krzyżem Walecznych.
Po zakończeniu służby w RAF trafił do słynnej 56. Grupy Myśliwskiej VIII Armii Powietrznej Stanów Zjednoczonych, znanej jako „Zemke's Wolfpack”. Jednostka latała na ciężkich myśliwcach Republic P-47 Thunderbolt, które stały się symbolem amerykańskiego lotnictwa myśliwskiego nad Europą.
Gabreski szybko zaczął odnosić kolejne sukcesy. Wykorzystywał doskonałe osiągi P-47 podczas eskortowania alianckich bombowców, prowadzenia patroli oraz zwalczania niemieckiego lotnictwa. W ciągu kilkunastu miesięcy stał się jednym z najskuteczniejszych pilotów całej VIII Armii Powietrznej.
5 lipca 1944 roku odniósł swoje 28. potwierdzone zwycięstwo powietrzne. Wynik ten uczynił go najskuteczniejszym amerykańskim asem myśliwskim walczącym przeciwko Luftwaffe na europejskim teatrze działań wojennych. Osiągnięcie miało ogromny wymiar propagandowy i zostało szeroko nagłośnione w Stanach Zjednoczonych.
Gabreski wykonał 166 lotów bojowych i oficjalnie uzyskał 28 zwycięstw powietrznych oraz zniszczył trzy niemieckie samoloty na ziemi podczas ataków na lotniska.
Paradoksalnie jego wojenne działania zakończyły się zaledwie kilkanaście dni po ustanowieniu rekordu. 20 lipca 1944 roku miał wrócić do Stanów Zjednoczonych po zakończeniu przewidzianego limitu lotów bojowych. Zdecydował jednak, że weźmie udział jeszcze w jednej misji eskortowej.
Po wykonaniu zadania zauważył na niemieckim lotnisku stojące bombowce Heinkel He 111 i postanowił przeprowadzić dodatkowy atak z lotu koszącego. Podczas drugiego przelotu zniżył lot zbyt mocno i śmigło jego P-47 zahaczyło o pas startowy. Uszkodzony samolot rozbił się, a Gabreski po kilku dniach ukrywania został schwytany przez Niemców i trafił do obozu jenieckiego Stalag Luft I, gdzie pozostawał do zakończenia wojny.
Po wojnie nie zakończył kariery wojskowej. Powrócił do służby w nowo utworzonych Siłach Powietrznych Stanów Zjednoczonych i wziął udział w wojnie koreańskiej. Latając odrzutowymi North American F-86 Sabre odniósł kolejne 6,5 zwycięstwa nad myśliwcami MiG-15. Dzięki temu znalazł się w niezwykle elitarnym gronie siedmiu amerykańskich pilotów, którzy uzyskali status asa myśliwskiego w dwóch różnych konfliktach zbrojnych.
Łącznie na swoim koncie miał 34,5 zwycięstwa powietrznego, co do dziś plasuje go wśród najwybitniejszych pilotów myśliwskich w historii Stanów Zjednoczonych. Po zakończeniu służby wojskowej w stopniu pułkownika kierował między innymi nowojorską Long Island Rail Road, a jego nazwisko otrzymało także lotnisko Francis S. Gabreski Airport na Long Island.
Historia Francisa Gabreskiego pozostaje jednym z najbardziej niezwykłych przykładów wkładu Polonii w zwycięstwo aliantów podczas II wojny światowej. Choć walczył pod amerykańską flagą, nigdy nie zapomniał o swoich korzeniach i wielokrotnie podkreślał, że doświadczenie zdobyte u boku polskich pilotów RAF miało decydujący wpływ na jego późniejsze sukcesy bojowe.
Źródło informacji: U.S. Air Force, Air & Space Forces Magazine, National Museum of the U.S. Air Force, Wikipedia / redag. Aviation24.pl
