Dwa lata po historycznym locie rakiety ILR-33 BURSZTYN 2K polski program rakietowy wszedł w nową fazę rozwoju. Sukces misji, podczas której rakieta przekroczyła granicę kosmosu, zaowocował udziałem w międzynarodowych projektach, rozwojem technologii rakietowych oraz rozpoczęciem prac, które w przyszłości mają doprowadzić do budowy polskiego systemu wynoszenia satelitów na orbitę.
3 lipca 2024 roku o godzinie 13:09 rakieta ILR-33 BURSZTYN 2K, opracowana przez inżynierów Łukasiewicz – Instytutu Lotnictwa, wystartowała z norweskiego centrum kosmicznego Andøya i osiągnęła wysokość 101 kilometrów. Tym samym przekroczyła umowną granicę kosmosu, zwaną linią Kármána. W trakcie lotu rakieta osiągnęła maksymalną prędkość około 1,4 km/s.
Misja miała znaczenie nie tylko dla polskiego sektora kosmicznego. Był to pierwszy na świecie lot rakiety wykorzystującej jako utleniacz nadtlenek wodoru o stężeniu 98 proc. w warunkach kosmicznych. Opracowana technologia potwierdziła swoją skuteczność podczas rzeczywistej misji suborbitalnej i zwróciła uwagę europejskiego środowiska kosmicznego.
Jak podkreśla dyrektor Łukasiewicz – Instytutu Lotnictwa prof. Cezary Szczepański, sukces misji potwierdził kompetencje polskich inżynierów zarówno w projektowaniu rakiet, jak i organizacji złożonych kampanii startowych realizowanych poza granicami kraju. Równolegle rozwijano również mobilną wyrzutnię WR-2, która stanowi ważny element całego systemu wynoszenia.
Historyczny lot bardzo szybko przełożył się na kolejne przedsięwzięcia badawcze i przemysłowe. Od czasu misji BURSZTYN 2K Instytut pozyskał kilkanaście nowych projektów finansowanych przez krajowe i europejskie programy badawcze. Część z nich dotyczy technologii podwójnego zastosowania, wykorzystywanych zarówno w sektorze cywilnym, jak i obronnym, między innymi w ramach programu PERUN Narodowego Centrum Badań i Rozwoju oraz projektów Europejskiej Agencji Obrony.
Program BURSZTYN jest obecnie rozwijany o kolejne inicjatywy. Jedną z nich jest projekt SUBCOM realizowany wspólnie ze spółką Thorium Space. W czerwcu zakończono test funkcjonalny systemu wynoszenia dostosowanego do tej misji. Będzie to pierwsze komercyjne wykorzystanie rakiety ILR-33 BURSZTYN 2K do realizacji dedykowanego zadania na rzecz zewnętrznego klienta.
Projekt SUBCOM ma umożliwić przedsiębiorstwom i instytucjom badawczym prowadzenie eksperymentów oraz testowanie nowych technologii w warunkach suborbitalnych z wykorzystaniem polskich rozwiązań technicznych. W przyszłości podobna infrastruktura mogłaby zostać wykorzystana także podczas misji orbitalnych.
Najbardziej ambitnym celem pozostaje jednak budowa krajowego systemu wynoszenia satelitów na orbitę. Kompetencje zdobyte podczas programu BURSZTYN są obecnie wykorzystywane w Programie Badań Kosmicznych Sieci Badawczej Łukasiewicz, którego koordynatorem jest Łukasiewicz – Instytut Lotnictwa.
Polscy inżynierowie zostali również włączeni do komercyjnego łańcucha dostaw technologii dla rakiety orbitalnej rozwijanej przez francuską firmę MaiaSpace, należącą do grupy ArianeGroup. To pierwszy przypadek wykorzystania polskich technologii rakietowych w projekcie europejskiej rakiety nośnej nowej generacji.
Rozwój własnego systemu wynoszenia satelitów ma zwiększyć niezależność technologiczną Polski oraz ograniczyć konieczność korzystania z zagranicznych operatorów podczas umieszczania krajowych satelitów na orbicie. W ocenie Łukasiewicz – Instytutu Lotnictwa ma to znaczenie zarówno dla bezpieczeństwa państwa, jak i rozwoju krajowego przemysłu kosmicznego.
Od czasu historycznego lotu zrealizowano również dwa projekty dotyczące technologii responsywnego wynoszenia ładunków na orbitę – jeden finansowany przez Europejski Fundusz Obronny, drugi przez Europejską Agencję Kosmiczną (ESA). W projekcie realizowanym dla ESA polski Instytut pełnił rolę lidera międzynarodowego konsorcjum.
Równolegle rozwijane są nowe technologie napędowe. W ramach programu ESA Future Launchers Preparatory Programme wykorzystano rozwiązania opracowane podczas programu BURSZTYN w europejskim demonstratorze FROG-H przeznaczonym do badań technologii rakiet wielokrotnego użytku. Inżynierowie zademonstrowali również działanie silnika rakietowego z głęboką regulacją ciągu wykorzystującego ciekłe materiały pędne z nadtlenkiem wodoru o stężeniu 98 proc. jako utleniaczem.
O rosnącym znaczeniu polskich technologii świadczy także współpraca z MaiaSpace. W ostatnich miesiącach Łukasiewicz – Instytut Lotnictwa przeprowadził kampanię testową silników rakietowych wyprodukowanych przez firmę Thaliana Space na licencji Instytutu. Napędy przeznaczone są do członu manewrowego przyszłej rakiety orbitalnej MaiaSpace. Pozytywne wyniki prób sprawiły, że francuska firma zdecydowała o kontynuowaniu współpracy komercyjnej z polskim partnerem.
Instytut rozwija również własne laboratoria i stanowiska badawcze przeznaczone do testowania napędów kosmicznych. W ostatnim czasie przeprowadzono serię prób silników dla platform satelitarnych w komorach próżniowych odtwarzających warunki panujące w przestrzeni kosmicznej. Testy potwierdziły wysoką niezawodność opracowanych rozwiązań i ich gotowość do wykorzystania w przyszłych misjach.
Dwa lata po przekroczeniu linii Kármána program BURSZTYN nie jest już wyłącznie projektem badawczym. Stał się fundamentem budowy polskich kompetencji w zakresie technologii rakietowych i jednym z najważniejszych elementów krajowego programu rozwoju systemów kosmicznych, którego długoterminowym celem pozostaje stworzenie polskiej rakiety zdolnej do wynoszenia satelitów na orbitę.
Źródło informacji: Łukasiewicz – Instytut Lotnictwa / redag. Aviation24.pl
