Zakupy amerykańskich myśliwców F-35 coraz częściej stają się przedmiotem politycznych sporów w Europie i Ameryce Północnej. Po decyzjach Hiszpanii i Portugalii oraz trwających analizach w Kanadzie, także w Belgii i Szwajcarii narasta debata polityczna dotycząca dalszych zakupów tych samolotów – choć bez oficjalnych decyzji rządowych o rezygnacji z programu.
Myśliwce F-35 Lightning II od lat stanowią filar modernizacji lotnictwa wojskowego wielu państw NATO. W ostatnim czasie program ten coraz częściej staje się jednak przedmiotem debat politycznych, w których podnoszone są kwestie kosztów, zależności strategicznej od Stanów Zjednoczonych oraz kontekstu geopolitycznego.
Najdalej idącą decyzję podjęła Hiszpania, która w 2025 roku anulowała planowany kontrakt na zakup F-35. Madryt zdecydował się skupić na rozwiązaniach europejskich, co miało zarówno wymiar polityczny, jak i przemysłowy. Decyzja ta była szeroko komentowana w mediach międzynarodowych jako sygnał napięć w relacjach transatlantyckich.
Podobne stanowisko zajęła Portugalia, gdzie w marcu 2025 roku minister obrony publicznie wykluczył zakup F-35 jako następców starzejących się F-16. Wskazywano przy tym na niepewność geostrategiczną oraz konieczność rozważenia alternatywnych rozwiązań.
W Kanadzie sytuacja ma bardziej złożony charakter. Ottawa podpisała kontrakt na 88 samolotów F-35, jednak rząd potwierdził, że analizuje potencjalne alternatywy i możliwości dywersyfikacji floty. Choć umowa formalnie obowiązuje, publiczne wypowiedzi przedstawicieli władz wskazują na trwającą ocenę kosztów i korzyści programu.
Debata dotarła również do Belgii. Część parlamentarzystów złożyła w Izbie Reprezentantów rezolucję wzywającą rząd do zaniechania zakupu dodatkowych 11 myśliwców F-35, planowanych jako rozszerzenie floty. Inicjatywa ta nie dotyczy anulowania wcześniej zamówionych 34 samolotów i nie stanowi decyzji rządu, lecz jest wyrazem politycznego sprzeciwu wobec dalszych zakupów.
Również w Szwajcarii pojawiają się głosy krytyczne. Część polityków i regionalnych organów, w tym Wielka Rada Genewska, wzywała do zerwania umowy na 36 F-35 podpisanej w 2022 roku. Argumenty obejmują zarówno koszty, jak i obawy o zależność od Stanów Zjednoczonych. Jak dotąd jednak nie podjęto żadnych wiążących działań na szczeblu federalnym.
Wspólnym mianownikiem tych dyskusji jest rosnąca wrażliwość polityczna wokół dużych programów zbrojeniowych oraz ich powiązań geopolitycznych. W większości przypadków nie doszło do formalnej rezygnacji z F-35, jednak skala debat pokazuje, że program ten stał się jednym z symboli szerszej dyskusji o autonomii strategicznej i relacjach transatlantyckich.
Źródło informacji: TF1 Info, Le Point, Radio-Canada / redag. Aviation24.pl
